It is a great popular proverb that ''Travelling is a means to victory''. Travelogue Writing is not merely a such form in which figures about any city, country or public are narrated. But through travelogue writings human life, psychological and spiritual aspects of different societies can also be studied.In the under discussion article, Travelogue Writing's of patriarchs of Sindh and people belong to Monasteries are discussed (Exclude Naqshbandi Monasteries). At one place these travelogue writings are about sacred places and at the same time about those cities and countries where Muslims had exaltation. Travelogue Writing of Monasterial Literature of Sindh with information tells us about human behaviors, social aspects, spiritual conditions and intellectual rising of that particular society. These travelling writings importance become more from this point of view that when a trained person of monastery travels from place to place, his journey is different from the journey of a common man. He studies different aspects of other societies from his monastic point of view. His necessaries for journey are also different from the common traveler. When he writes he also narrates the etiquettes of visiting sacred places. These travelogue writings are of such standard that they should be mentioned in the history of Urdu literature.

سندھ کے خانقاہی ادب میں سفر نامے کی روایت

حواشی

(۱)           ابوالاعجازحفیظ صدیقی، کشاف تنقیدی اصطلاحات، (اسلام آباد: مقتدرہ قومی زبان،۱۹۸۵ء)،طبع دوم، ص ۱۰۰

(۲)           رفیع الدین ہاشمی، اصنافِ ادب، (لاہور: سنگِ میل پبلی کیشنز،۲۰۰۸ء)، ص۱۸۸

(۳)          ابوالاعجازحفیظ صدیقی، محولہ بالا، ص۱۰۰

(۴)          سیدشاہ محمدذوقی، حجِ ذوقی (کراچی:محفلِ ذوقیہ، ۱۹۹۳ء)، اشاعت دوم، ص ۲۳

(۵)          ایضاً، ص ۲۶

(۶)           ایضاً، ص۲۷

(۷)          ایضاً، ص ۵۸

(۸)          ایضاً، ص۱۶

(۹)           ایضاً، ص ۱۸

(۱۰)         ایضاً،ص ۲۰،۲۱

(۱۱)          محمدتقی عثمانی، جہانِ دیدہ، (کراچی: مکتبہ معارف القرآن، ۲۰۱۱ء)، اشاعتِ جدید، پیش لفظ کا دوسراصفحہ، نمبر ندارد

(۱۲)         ایضاً، پیش لفظ کا پہلاصفحہ، نمبر ندارد

(۱۳ )        ایضاً، ص ۴۷۶،۴۷۷

(۱۴)         ایضاً، ص۴۰۶

(۱۵)         ایضاً،ص ۳۸۸

(۱۶)         ایضاً،ص ۵۴۱

(۱۷)         ایضاً،ص ۱۵

(۱۸)         ایضاً،ص۱۶۸

(۱۹)          ایضاً، ص۱۷۵

(۲۰)         ایضاً، ص ۲۱۰

(۲۱)         ایضاً،ص ۳۱۳

(۲۲)         ایضاً،ص ۶۰۶

(۲۳)        ایضاً،ص ۴۰۴

(۲۴)        حکیم محمد اختر، سفرنامہ رنگون، (بہاول نگر: مکتبہ حکیم الامت، ۲۰۰۶ء)، اشاعت سوم، ص ۲۹

(۲۵)        ایضاً،ص۶۲

(۲۶)         ایضاً،ص ۷۸

(۲۷)        ایضاً، ص ۶۶،۶۷

(۲۸)        ایضاً،ص ۶۲،۶۳

(۲۹)         ایضاً،۹۷،۹۸

(۳۰)        ایضاً، ص ۸۴

(۳۱)         ایضاً، ص ۴۲،۸۲،۹۲،۹۳،۹۷،۲۵۶،۲۵۷ وغیرہ

(۳۲)        ایضاً،ص۴۵،۸۲ وغیرہ

(۳۳)        ایضاً،ص ۹۳

(۳۴)        ایضاً، ص ۷۸

(۳۵)        ایضاً،ص۶۴

(۳۶)        ایضاً،ص۸۸

(۳۷)        عظیمی،خواجہ شمس الدین، چشمِ ماروشن۔دلِ ماشاد، (کوئٹہ: مراقبہ ہال، ۲۰۰۰ء)،ص ۶۸،۷۹

(۳۸)        ایضاً،ص ۷۰،۷۱

(۳۹)         ایضاً،ص ۷۶

(۴۰)        ایضاً،ص۱۰۰

(۴۱)         ایضاً،ص۱۰۲

(۴۲)        ایضاً،ص ۱۳۸

(۴۳)        ایضاً،ص۶۴

(۴۴)        محمدتقی عثمانی، دنیا مرے آگے، (کراچی: مکتبہ معارف القرآن، ۲۰۱۱ء)، اشاعتِ جدید،ص ۱۵

(۴۵)        ایضاً، ص ۱۶

(۴۶)        ایضاً، ص۲۳

(۴۷)        ایضاً، ص ۲۴،۲۵

(۴۸)        ایضاً، ص ۲۵

(۴۹)         ایضاً، ص۲۶

(۵۰)        ایضاً، ص ۳۶۴

(۵۱)         ایضاً، ص ۳۶۵

(۵۲)        ایضاً، ص ۶۷

(۵۳)        ایضاً، ص ۶۹

(۵۴)        ایضاً، ص ۸۳

(۵۵)        ایضاً، ص ۸۳،۸۴

(۵۶)        ایضاً، ص ۱۴۸،۱۴۹

(۵۷)        ایضاً، ص ۹۲ تا ۱۲۰

(۵۸)        ایضاً، ص ۳۳۳

(۵۹)         ایضاً، ص ۲۷،۵۵،۵۶

(۶۰)         ایضاً،ص۳۳۰،۳۳۱

مآخِذ

(۱)           اختر،حکیم محمد، سفرنامہ رنگون،بہاول نگر: مکتبہ حکیم الامت، ۲۰۰۶ء، اشاعتِ سوم

(۲)           ذوقی،سیدشاہ محمد، حجِ ذوقی، کراچی: محفلِ ذوقیہ، ۱۹۹۳ء، اشاعتِ دوم

(۳)          صدیقی،ابوالاعجازحفیظ، کشاف تنقیدی اصطلاحات، اسلام آباد: مقتدرہ قومی زبان، ۱۹۸۵ء، طبع دوم

(۴)          عثمانی، محمدتقی، دنیا مرے آگے، کراچی: مکتبہ معارف القرآن، ۲۰۱۱ء، اشاعتِ جدید

(۵)          عثمانی، محمدتقی، جہانِ دیدہ، کراچی: مکتبہ معارف القرآن، ۲۰۱۱ء، اشاعتِ جدید

(۶)           عظیمی،خواجہ شمس الدین، چشمِ ماروشن: دلِ ماشاد، کوئٹہ: مراقبہ ہال، ۲۰۰۰ء

(۷)          ہاشمی، رفیع الدین، اصنافِ ادب، لاہور: سنگِ میل پبلی کیشنز،۲۰۰۸ء

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔