Urdu Lughat (on historical principle is a lughat of Urdu Lughat Board that has been compiled in the light of historical principles is relied and liked owing to its comprehensiveness, research and diversity. Hence while compiling its lughat (on historical princples), this is prime obligation of Urdu Lughat Board to incorporate and follow such principles that have been devised by itself. Out of such principles, the leading one is to follow the historical principles themselves i.e. reference and its periodic reference but many of the words do not have old references for them. Dozens of such words have been used in Urdu lughat (on historical principles) which are not used but merely copied from previous dictionaries. Rasheed Hasan Khan was a versatile linguist, researcher, critic and having multidimensional vision and knowledge about dictionaries. His special interest in lexicography represents his command of language. This article aims at discussing objections from Rasheed Hasan Khan on urdu lughat (on historical principle) by urdu dictionary board.

(۱)               ڈاکٹر انصاراحمد شیخ، غالب کی شاعری میں ذکرِوفا مشمولہ قومی زبان ، اپریل ۲۰۱۹ء، (کراچی:انجمن ترقّی اردو پاکستان)، ص۴۴

(۲)              رشید حسن خان، تعارف مشمولہ سہ ماہی اردو نامہ، شمارہ ۲، نومبر ۱۹۶۰ء، (کراچی: ترقّی اردو بورڈ [حالیہ اردو لغت بورڈ])، ص۳

(۳)             طارق بن آزاد، اردو لغت بورڈ، مشمولہ قومی زبان، اپریل ۲۰۱۹ء، (کراچی:انجمن ترقّی اردو پاکستان)، ص۷۳،۷۲

(۴)             ارشاد محمود ناشاد (مرّتبہ)، مکاتیب رشید حسن خان، (لاہور:ادبیات، ۲۰۰۹ء)، ص ۲۹

(۵)              انوار الحسن وسطوی، مضمون، صحتِ زبان کے لاثانی معلّم رشید حسن خان مشمولہ ہفت روزہ ھماری زبان، نئی دہلی، شمارہ ۳۶، ۳۵، ۳۴، ۳۳، ستمبر ۲۰۰۶ء، ص۱۷

(۶)              ڈاکٹر ممتاز احمد خان، رشید حسن خان: میرے مشفق، میرے استاد مشمولہ ھماری زبان،ایضاً،ص۱۷

(۷)             خلیق انجم، ممتاز محقّق اور متنی نقاد: رشید حسن خان مشمولہ ھماری زبان، محولہ بالا،ص۳

(۸)             رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت مشمولہ اردو لغت نویسی اور لغات (تاریخ، مسائل اور مباحث)، مرتّبہ ڈاکٹر رؤف پاریکھ، (اسلا م آباد:مقتدرہ قومی زبان،۲۰۱۰ء)،ص ۵۴۱

(۹)              ڈاکٹر ارشد محمود ناشاد،مرتّبہ، مکاتیب رشید حسن خان بنام رفیع الدّین ہاشمی، محولہ بالا،ص۴۸

(۱۰)            ایضاً

(۱۱)             اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل(کراچی: ترقّی اردو بورڈ، ۱۹۷۷ء)،ص خ

(۱۲)            رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت مشمولہ اردو لغت نویسی اور لغات (تاریخ، مسائل اور مباحث)، محولہ بالا،ص۵۴۱

(۱۳)            ایضاً

(۱۴)            ایضاً، ص ۵۶۹

(۱۵)            اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل، محولہ بالا،ص خ

(۱۶)            رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص ۵۴۲

(۱۷)            اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل، محولہ بالا،ص ذ

(۱۸)            رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص ۵۶۵

(۱۹)             ایضاً

(۲۰)           اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل،محولہ بالا، ص الف۔

(۲۱)            رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص ۵۴۵۔

(۲۲)           ایضاً

(۲۳)           ایضاً، ص ۵۴۷

(۲۴)           ایضاً

(۲۵)           رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص ۵۴۷

(۲۶)           ایضاً، ص۵۵۲

(۲۷)           ایضاً، ص۵۵۳

(۲۸)           ایضاً، ص۵۵۴

(۲۹)            ایضاً

(۳۰)           ایضاً

(۳۱)            ایضاً

(۳۲)           ایضاً

(۳۳)          رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص ۵۵۸

(۳۴)          ایضاً، ص۵۵۷

(۳۵)           ایضاً

(۳۶)           ایضاً، ص۵۵۶

(۳۷)          ایضاً

(۳۸)          ایضاً

(۳۹)           ایضاً، ص۵۵۴

(۴۰)           اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل،محولہ بالا،ص خ

(۴۱)            رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص۵۶۹

(۴۲)           ایضاً

(۴۳)          ایضاً، ص۵۶۴

(۴۴)          اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل،محولہ بالا، ص۳۶۴

(۴۵)           ایضاً، ص۴۳

(۴۶)           ایضاً، ص۵۰

(۴۷)          ایضاً، ص۹۷

(۴۸)          ایضاً

(۴۹)           رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص ۵۶۱

(۵۰)           ایضاً

(۵۱)            ایضاً، ص ۵۶۲

(۵۲)           اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل، محولہ بالا،ص ۹۷

(۵۳)           رشید حسن خان، ترقّی اردو بورڈ کا لغت، محولہ بالا، ص۵۶۲

(۵۴)           اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل، محولہ بالا، ص ۱۶۷

مآخذ

(۱)          ناشاد، ارشاد محمود، (مرّتبہ)، مکاتیب رشید حسن خان بنام رفیع الدین ہاشمی، لاہور:ادبیات، ۲۰۰۹ء

(۲)         خان، رشید حسن، ترقّی اردو بورڈ کا لغت مشمولہ اردو لغت نویسی اور لغات (تاریخ، مسائل اور مباحث)، مرتّبہ ڈاکٹر رؤف پاریکھ، اسلا م آباد:مقتدرہ قومی زبان،۲۰۱۰ء

لغت

(۱)          اردو لغت (تاریخی اصول پر)، جلد اوّل، کراچی: ترقّی اردو بورڈ، ۱۹۷۷ء 

 رسائل

(۱)          سہ ماہی اردو نامہ، شمارہ ۲، نومبر ۱۹۶۰ء، کراچی: ترقّی اردو بورڈ [حالیہ اردو لغت بورڈ]

(۲)         ماہ نامہ قومی زبان ، اپریل ۲۰۱۹ء، کراچی:انجمن ترقّی اردو پاکستان

(۳)         ہفت روزہ ھماری زبان، نئی دہلی، شمارہ ۳۶، ۳۵، ۳۴، ۳۳، ستمبر ۲۰۰۶ء